广东工业大学学报  2024, Vol. 41Issue (5): 119-124.  DOI: 10.12052/gdutxb.230048.
0

引用本文 

关凯菁, 莫艳, 汪志波. 二维时间分数阶Caputo-Hadamard慢扩散方程的交替方向隐式紧致差分格式[J]. 广东工业大学学报, 2024, 41(5): 119-124. DOI: 10.12052/gdutxb.230048.
Guan Kai-jing, Mo Yan, Wang Zhi-bo. A Compact ADI Scheme for Two-dimensional Caputo-Hadamard Fractional Sub-diffusion Equations[J]. JOURNAL OF GUANGDONG UNIVERSITY OF TECHNOLOGY, 2024, 41(5): 119-124. DOI: 10.12052/gdutxb.230048.

基金项目:

国家自然科学基金资助项目(11701103);广东省珠江人才计划项目(2017GC010379);广东省自然科学基金资助项目(2022A1515012147,2023A1515011504);广州市科技计划一般项目(202102020704)

作者简介:

关凯菁(1999–),女,硕士研究生,主要研究方向为微分方程数值解,E-mail:guankj220@163.com。

通信作者

汪志波(1987–),男,教授,主要研究方向为微分方程数值解,E-mail:wzbmath@gdut.edu.cn

文章历史

收稿日期:2023-03-13
二维时间分数阶Caputo-Hadamard慢扩散方程的交替方向隐式紧致差分格式
关凯菁, 莫艳, 汪志波    
广东工业大学 数学与统计学院, 广东 广州 510520
摘要: 本文讨论了二维时间分数阶Caputo-Hadamard慢扩散方程的交替方向隐式(Alternating Direction Implicit,ADI) 紧致差分格式。首先,在指数型网格上对Caputo-Hadamard型分数阶导数进行离散;其次,利用紧致ADI方法将高维问题转化为2个一维问题;根据离散系数的性质,利用数学归纳法证明了差分格式的稳定性和收敛性;最后,对具体模型进行数值求解。算例验证了上述理论分析的有效性。
关键词: Caputo-Hadamard慢扩散方程    指数型网格    紧致交替隐式方法    稳定性和收敛性    
A Compact ADI Scheme for Two-dimensional Caputo-Hadamard Fractional Sub-diffusion Equations
Guan Kai-jing, Mo Yan, Wang Zhi-bo    
School of Mathematics and Statistics, Guangdong University of Technology, Guangzhou 510520, China
Abstract: The compact alternating direction implicit (ADI) scheme for two-dimensional Caputo-Hadamard fractional sub-differential equations is studied. Firstly, the Caputo-Hadamard fractional derivative on exponential type meshes is approximated. Secondly, in order to solve the high-dimensional problems, a compact ADI method is proposed. With the help of mathematical induction and the properties of discrete coefficients, the stability and convergence of the proposed scheme are analyzed. Ultimately, an example is presented to show the effective of our analysis.
Key words: Caputo-Hadamard fractional differential equations    exponential type meshes    compact alternating direction implicit method    stability and convergence    

分数阶微分方程(Fractional Differential Equation, FDEs) 在现实生活中有着广泛的应用,如在化学、生物学、物理学、控制论、力学、图像处理、聚合物流变学、空气动力学等领域备受关注[1-2]。文献[3]研究了分数阶微积分在物理学中的应用,包括高分子物理、流变学、生物物理学、热力学等。文献[4]研究了一类广义分数阶偏微分方程的解,时间上是希尔弗时间分数阶导数,空间上是广义拉普拉斯算子。常见的分数阶微积分,如Riemann-Liouville 微积分、Caputo微积分等,都备受学者们的关注。Caputo-Hadamard型分数阶导数,常用于描述材料疲劳断裂的力学规律,应用十分广泛。文献[5]通过修正的拉普拉斯变换和傅里叶正弦变换得到线性Caputo-Hadamard分数阶导数偏微分方程的解析解,并且证明了其差分格式在时间方向上的精度为$O({N^{ - \min \{ r\alpha ,2 - \alpha \} }}) $,其中$ \alpha \in (0,1) $为分数阶导数的阶,N表示时间方向上的网格数。文献[6]研究了Hadamard型分数阶微分方程解的对数衰减和稳定性。文献[7]采用修正的拉普拉斯变换和傅里叶正弦变换,得到了具有初始奇异性的Caputo-Hadamard分数阶扩散波方程的解析解,并研究了其正则性。此外,文献[8]提出了Caputo-Hadamard分数阶慢扩散方程的误差卷积结构分析方法,证明了差分格式在时间方向上的精度为$O({N^{ - {\text{min}}\{ r\alpha ,2\} }}) $

本文将考虑下述二维Caputo-Hadamard时间分数阶慢扩散方程的高阶有限差分格式。

$ \begin{split} &{}_{{\rm{CH}}}D_{a,t}^\alpha\left( {x,y,t} \right) - \Delta u\left( {x,y,t} \right) = f\left( {x,y,t} \right),\\ &\quad \left( {x,y} \right) \in \varOmega ,0 \lt \alpha \lt 1,a \lt t \leqslant T \end{split}$ (1)
$ \begin{array}{*{20}{r}} {\begin{array}{*{20}{r}} {u(x,y,a) = \phi (x,y) ,\quad (x,y) \in \overline \varOmega = \varOmega \cup \partial \varOmega } \end{array}} \end{array}$ (2)
$ \begin{array}{*{20}{r}} {u(x,y,t) = \varphi (x,y,t) ,\quad (x,y) \in \partial \varOmega } \end{array} $ (3)

式中:$ \Delta $是二维拉普拉斯算子,$\varOmega = (0,{L_1}) \times (0,{L_2}) $$ \partial \varOmega $$ \varOmega $的边界,$f(x,y,t) $$\phi (x,y) $$\varphi (x,y,t) $是已知函数,${}_{{\text{CH}}}D_{a,t}^\alpha $是Caputo-Hadamard时间分数阶导数:

$ \begin{array}{*{20}{c}} \begin{aligned} {}_{{\text{CH}}}D_{a,t}^\alpha u(x,y,t) & = \frac{1}{{\Gamma (1 - \alpha ) }} \times \int_a^t {{{\left( {\ln \frac{t}{s}} \right) }^{ - \alpha }}\delta u(x,y,s) \frac{{{\text{d}}s}}{s}} ,\\ \end{aligned} \end{array} $
$ 0 \lt a \lt t,\quad {\delta ^k} = {(s\frac{{\text{d}}}{{{\text{d}}s}}) ^k},k \in {\mathbb{Z}^ + } $

式中,$ \Gamma $是伽马函数。

由于高维问题可以通过ADI方法化为一系列独立的一维问题,并且能够在一定程度上提高计算效率[9],因此采用紧致的ADI有限差分法处理该模型。对于ADI格式,不少学者都做过相应的研究,见文献[10-13]。但关于Caputo-Hadamard分数阶导数的ADI有限差分法的研究相对较少,因此对模型(1) ~(3) 建立ADI紧致差分格式是有意义的。

本文框架如下:在第1节中首先介绍了一些符号和引理,并且对模型(1)~(3)构造一个ADI紧致差分格式。在第2节中,利用数学归纳法给出求解格式的稳定性和收敛性证明。在第3节中,给出算例,对具体模型进行数值求解,验证第2节的理论结果。

1 离散与格式建立

在建立ADI紧致差分格式之前,首先引入一些记号。在空间方向上,对于给定的正整数$ {M_1} $$ {M_2} $,记${h_1} = {{{L_1}} \mathord{\left/ {\vphantom {{{L_1}} {{M_1}}}} \right. } {{M_1}}}$${x_i} = i{h_1}$$ 0 \leqslant i \leqslant {M_1} $${h_2} = {{{L_2}} \mathord{\left/ {\vphantom {{{L_2}} {{M_2}}}} \right. } {{M_2}}}$${y_j} = j{h_2}$$ 0 \leqslant j \leqslant {M_2} $

在时间方向上,对于给定的正整数N,对区间$ [a,T] $进行分割,记${t_k} = a{\left( {{T \mathord{\left/ {\vphantom {T a}} \right. } a}} \right) ^{k{\text{/}}N}}$,其中$ 0 \leqslant k \leqslant N $。相应地,对区间$[{\text{ln}}a,\ln T]$进行分割,记$\ln {t_k} = \ln a + \left( {K/N} \right) \left( {\ln \left( {T/a} \right)} \right)$

定义$\tau = {\text{ln}}{t_k} - \ln {t_{k - 1}} = {{(\ln T - \ln a) } / N}$$1 \leqslant k \leqslant N$$ {\ln {t_{n - \theta }} = \theta \ln {t_{n - 1}} + (1 - \theta ) \ln {t_n}} $$\theta = \alpha /2$

对于任意的网格函数$u = \{ {u_{ij}}\mid 0 \leqslant i \leqslant {M_1},0 \leqslant j \leqslant {M_2}\} $,定义以下记号

$ \begin{gathered} {\delta _x}{u_{i - {1 / 2}}} = {{({u_{ij}} - {u_{i - 1,j}}) } / {{h_1}}} \\ \delta _x^2{u_{ij}} = {{({\delta _x}{u_{i + {1 / 2},j}} - {\delta _x}{u_{i - {1 / 2},j}}) } / {{h_1}}} \\ \end{gathered} $
${\mathcal{H}_x}{u_{ij}} = \left\{ \begin{array}{l} (1 + \dfrac{{h_1^2}}{{12}}\delta _x^2){u_{ij}},\;\;1 \le i \le {M_1} - 1,0 \le j \le {M_2}\\ {u_{ij}},\;\;i = 0或{M_1},0 \le j \le {M_2} \end{array} \right.$

相应地,对于空间上$y$方向的记号也有类似的定义。对于紧算子${\mathcal{H}_x}$${\mathcal{H}_y}$的平方根分别用${\mathcal{A}_x}$${\mathcal{A}_y}$来表示。对于任意的网格函数$ u $$ v $进一步定义为

$\begin{array}{l} \mathcal{H}{u_{ij}} = {\mathcal{H}_x}{\mathcal{H}_y}{u_{ij}},\quad {\rm{\Lambda }}{u_{ij}} = ({\mathcal{H}_y}\delta _x^2 + {\mathcal{H}_x}\delta _y^2){u_{ij}}\\ \left\langle {u,v} \right\rangle = {h_1}{h_2}\displaystyle \sum \limits_{i = 0}^{{M_1} - 1} \displaystyle \sum \limits_{j = 0}^{{M_2} - 1} {u_{ij}}{v_{ij}},\quad \parallel u{\parallel ^2} = \left\langle {u,u} \right\rangle \end{array}$
$\begin{array}{c} \left\langle {{\delta _x}u,{\delta _x}v} \right\rangle = {h_1}{h_2}\displaystyle\sum\limits_{i = 0}^{{M_1}} {\displaystyle\sum\limits_{j = 0}^{{M_{2 - 1}}} {{\delta _{{x}}}{u_{i - 1/2,}}} } {}_j{\delta _x}{v_{i - 1/2,j}}\\ {\left\| {{\delta _x}u} \right\|^2} = \left\langle {{\delta _x}u,{\delta _x}u} \right\rangle \end{array}$

接下来将推导模型(1)~(3)的ADI紧致差分格式。

参考文献[8],对Caputo-Hadamard时间分数阶导数$_{{\text{CH}}}D_{a,t}^\alpha u(t) $在点$ {t_{n - \theta }} $处用$ {L_{\ln ,2 - {1_\sigma }}} $进行离散可得

$ \begin{aligned} _{{\text{CH}}}D_\tau ^\alpha u({t_{n - \theta }}) =& A_0^{(n) }u({t_n}) - \displaystyle \sum \limits_{k = 1}^{n - 1} (A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }) u({t_k}) - \\ &A_{n - 1}^{(n) }u({t_0}) + {({R_t}) ^{n - \theta }} \\ \end{aligned} $

式中,离散卷积核$A_{n - k}^{(n) }$的定义如下:当$ n = 1 $时,有$A_0^{(1) } = a_0^{(1) }$;当 $ n \geqslant 2 $时,有

${A_{n - k}^{(n) } = \left\{ {\begin{array}{*{20}{l}} {a_0^{(n) } + b_1^{(n) },}{k = n} \\ {a_{n - k}^{(n) } - b_{n - k + 1}^{(n) } - b_{n - k}^{(n) },}{2 \leqslant k \leqslant n - 1} \\ {a_{n - 1}^{(n) } - b_{n - 1}^{(n) },}{k = 1} \end{array}} \right.} $

定义

$ \begin{array}{*{20}{c}} {a_0^{(n) } = \dfrac{1}{\tau }\displaystyle \int \nolimits_{{t_{n - 1}}}^{{t_{n - \theta }}} \delta {\varpi _n}(s) \frac{{{\text{d}}s}}{s}} \\ a_{n - k}^{(n) } = \dfrac{1}{\tau }\displaystyle \int \nolimits_{{t_{k - 1}}}^{{t_k}} \delta {\varpi _n}(s) \frac{{{\text{d}}s}}{s},\quad 1 \leqslant k \leqslant n - 1 \\ b_{n - k}^{(n) } = \dfrac{1}{{{\tau ^2}}}\displaystyle \int \nolimits_{{t_{k - 1}}}^{{t_k}} \delta {\varpi _n}(s) (\ln s - \ln {t_{k - \frac{1}{2}}}) \frac{{{\text{d}}s}}{s},\quad {1 \leqslant k \leqslant n - 1} \end{array} $

式中:$\delta {\varpi _n}(s) : = {{{{(\ln {t_{n - \theta }} - \ln s) }^{ - \alpha }}} / {\varGamma (1 - \alpha ) }}$$\ln {t_{k - {1 / 2}}}: = {{(\ln {t_{k - 1}} + \ln {t_{k + 1}}) } / 2}$

在给出截断误差之前,先介绍以下引理。

引理1[14] 当$ 0 < \alpha < 1 $, $u(t) \in {C^3}[{t_0},{t_n}]$时,有

$ \begin{split} _{{\rm{CH}}}D_\tau ^\alpha u({t_{n - \theta }}) =& A_0^{(n) }u({t_n}) - \displaystyle \sum \limits_{k = 1}^{n - 1} (A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }) u({t_k}) - \\ &A_{n - 1}^{(n) }u({t_0}) + {({R_t}) ^{n - \theta }},\quad n \ge 1 \end{split} $ (4)

式中:${({R_t}) ^{n - \theta }} = O({\tau ^{3 - \alpha }}) $

引理2[15] 若满足$\begin{array}{*{20}{r}} {\xi (s) = 5{{(1 - s) }^3} - 3{{(1 - s) }^5}} \end{array}$$f(x) \in {C^6}[{x_{i - 1}},{x_{i + 1}}]$,有

$ \begin{gathered} \frac{{f''({x_{i - 1}}) + 10f''({x_i}) + f''({x_{i + 1}}) }}{{12}} = \\ \quad \frac{{f({x_{i - 1}}) - 2f({x_i}) + f({x_{i + 1}}) }}{{h_1^2}} + \\ \end{gathered} $
$ \frac{{h_1^4}}{{360}}\displaystyle \int \nolimits_0^1 [{f^{(6) }}({x_i} - s{h_1}) + {f^{(6) }}({x_i} + s{h_1}) ]\xi (s) {\text{d}}s $

通过引理2可得到

$ \begin{split} &\mathcal{H}({u_{xx}}({x_i},{y_j}) + {u_{yy}}({x_i},{y_j}) ) = {\mathcal{H}_y}\delta _x^2u({x_i},{y_j}) + \\ &\qquad\quad{\mathcal{H}_x}\delta _y^2u({x_i},{y_j}) + {({R_{xy}}) _{ij}} \\ \end{split} $ (5)

式中:$\begin{array}{*{20}{r}} {\mid {{({R_{xy}}) }_{ij}}\mid \leqslant C(h_1^4 + h_2^4) } \end{array}$

$({x_i},{y_j}) \in \varOmega ,\; 1 \leqslant n \leqslant N$时,不妨记函数

$ \begin{array}{l}u_{ij}^n = u({x_i},{y_j},{t_n}) ,\quad ({u_{xx}}) _{ij}^n = {u_{xx}}({x_i},{y_j},{t_n}) \\ ({u_{yy}}) _{ij}^n = {u_{yy}}({x_i},{y_j},{t_n}) ,\quad f_{ij}^n = f({x_i},{y_j},{t_n}) \end{array} $

考虑式(1)在点$({x_i},{y_j},{t_{n - \theta }}) $处的情况,可以得到

$ {}_{\rm{CH}}D_{{{a}},t}^{{\alpha}}u_{ij}^{n - \theta } - \Delta u_{ij}^{n - \theta } = f_{ij}^{n - \theta } $ (6)

结合式(4)~式(6)可近似地表示为

${\mathcal{H}_{{\rm{CH}}}}D_\tau ^\alpha u_{ij}^{n - \theta } - {\rm{\Lambda }}u_{ij}^{n - \theta } = \mathcal{H}f_{ij}^{n - \theta } + R_{ij}^{n - \theta }$ (7)

其中有

$\begin{array}{l} \begin{array}{*{20}{r}} {{\rm{\Lambda }}u_{ij}^{n - \theta } = \theta {\rm{\Lambda }}u_{ij}^{n - 1} + (1 - \theta ){\rm{\Lambda }}u_{ij}^n} \end{array}\\ \begin{array}{*{20}{r}} {R_{ij}^{n - \theta } = ({R_{xy}})_{ij}^{n - \theta } - \mathcal{H}({R_t})_{ij}^{n - \theta }} \end{array} \end{array} $

在式 (7)两边同时加上小量项$\lambda _n^2{( 1 - \theta ) ^2}\delta _x^2\delta _y^2{}_{{\text{CH}}}D_\tau ^\alpha u_{ij}^{n - \theta } = O({\tau ^{2\alpha }}) $${\lambda _n} = \dfrac{1}{{A_0^{(n) }}}$,可以得到

$ \begin{split} &{\mathcal{H}_{{\rm{CH}}}}D_\tau ^\alpha u_{ij}^{n - \theta } - {\rm{\Lambda }}u_{ij}^{n - \theta } + \lambda _n^2{(1 - \theta ) ^2}\delta _x^2\delta _y^2{}_{{\rm{CH}}}D_\tau ^\alpha u_{ij}^{n - \theta } =\\ &\mathcal{H}f_{ij}^{n - \theta } + {(R_{ij}^{n - \theta }) ^ * }\end{split} $ (8)

式中:${(R_{ij}^{n - \theta }) ^ * } = R_{ij}^{n - \theta } + \lambda _n^2{(1 - \theta ) ^2}\delta _x^2\delta _y^2{}_{{\text{CH}}}D_\tau ^\alpha u_{ij}^{n - \theta }$

在式(8)中忽略截断误差同时用近似解$U_{ij}^{n - \theta }$去代替精确解$u_{ij}^{n - \theta }$,可以得到如下差分格式:

$\begin{array}{l} \begin{array}{*{20}{r}} \begin{array}{ccccc} & [{\mathcal{H}_x} - {\lambda _n}(1 - \theta )\delta _x^2][{\mathcal{H}_y} - {\lambda _n}(1 - \theta )\delta _y^2]U_{ij}^n = \\ & {\lambda _n}[\mathcal{H} + \lambda _n^2{(1 - \theta )^2}\delta _x^2\delta _y^2]\Bigg[ {\displaystyle\sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {(A_{n - k - 1}^{(n)} - A_{n - k}^{(n)})U_{ij}^k} - } \Bigg. \end{array} \end{array}\\ \Bigg. {A_{n - 1}^{(n)}U_{ij}^0} \Bigg] + \theta {\rm{\Lambda }}U_{ij}^{n - 1} + \mathcal{H}f_{ij}^{n - \theta },({x_i},{y_j}) \in \varOmega {\rm{,}}1 \le n \le N\\[-12pt] \end{array}$ (9)
$ U_{ij}^0 = \phi ({x_i},{y_j}) {\text{,}} \quad ({x_i},{y_j}) \in \overline \varOmega $ (10)
$ U_{ij}^n = \varphi ({x_i},{y_j},{t_n}) ,\quad ({x_i},{y_j}) \in \partial \varOmega ,1 \leqslant n \leqslant N $ (11)

求解$U_{ij}^n$是由2个独立的一维度问题所决定的。当$1 \leqslant i \leqslant {M_1} - 1, 1 \leqslant j \leqslant {M_2} - 1$时,定义中间变量为

$ U_{ij}^ * = [{\mathcal{H}_y} - {\lambda _n}(1 - \theta ) \delta _y^2]U_{ij}^n $

对于固定的$j \in \{ 1,2,\cdots,{M_2} - 1\} $$U_{ij}^ * $可由下述格式求解出来

$\begin{split} &\qquad\qquad\qquad[{\mathcal{H}_x} - {\lambda _n}(1 - \theta )\delta _x^2]U_{ij}^ * = \\ &\quad{\lambda _n}[\mathcal{H} + \lambda _n^2{(1 - \theta )^2}\delta _x^2\delta _y^2]\left[ {\displaystyle\sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {(A_{n - k - 1}^{(n)} - A_{n - k}^{(n)})U_{ij}^k} - } \right. \\ &\left. {A_{n - 1}^{(n)}U_{ij}^0} \right] + \theta {\rm{\Lambda }}U_{ij}^{n - 1} + \mathcal{H}f_{ij}^{n - \theta },({x_i},{y_j}) \in \varOmega {\rm{,}}1 \le n \le N \end{split}$ (12)
$ U_{0j}^ * = \left[ {{\mathcal{H}_y} - {\lambda _n}(1 - \theta ) \delta _y^2} \right]U_{0j}^n $ (13)
$ U_{{M_1}j}^ * = \left[ {{\mathcal{H}_y} - {\lambda _n}(1 - \theta ) \delta _y^2} \right]U_{{M_1}j}^n $ (14)

$U_{ij}^ * $求解出来,对于固定的$i \in \{ 1,2,\cdots,{M_1} - 1\} {\mkern 1mu} $,可以从以下格式求解出$U_{ij}^n$

$ \begin{array}{*{20}{r}} {[{\mathcal{H}_y} - {\lambda _n}(1 - \theta ) \delta _y^2]U_{ij}^n = U_{ij}^ * ,\;\; 1 \leqslant j \leqslant {M_2} - 1} \end{array} $ (15)
$ U_{i0}^n = \varphi ({x_i},{y_0},{t_n}) ,\;\; U_{i{M_2}}^n = \varphi ({x_i},{y_{{M_2}}},{t_n}) $ (16)

不难看出,在每个时间层上,差分格式(12) ~(14) 和(15) ~(16) 所对应的系数矩阵是严格对角占优的,所以该差分格式唯一可解。

2 ADI格式的稳定性与收敛性

在给出稳定性和收敛性的证明之前,先介绍一些需要用到的引理。

引理3[10] 对于任意的网格函数$ u $,下列不等式成立

$ \begin{gathered} \left\langle {{{\mathcal{H}}_{{\text{CH}}}}D_\tau ^\alpha {u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \right\rangle \geqslant \begin{array}{*{20}{r}} {\dfrac{1}{2}\displaystyle \sum \limits_{k = 1}^n A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2}) } \end{array} \\ \left\langle {\delta _x^2\delta _{y{\text{CH}}}^2D_\tau ^\alpha {u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \right\rangle \geqslant \begin{array}{*{20}{r}} {\dfrac{1}{2}\displaystyle \sum \limits_{k = 1}^n A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}) } \end{array} \\ \end{gathered} $

式中:$\begin{array}{*{20}{r}} {{\nabla _\tau }{u^k} = {u^k} - {u^{k - 1}}} \end{array}$

引理4[12]  对于任意的网格函数$ u $,不等式$\left\langle - {\rm{\Lambda }}{u^{n - \theta }}, {u^{n - \theta }} \right\rangle \ge 0$成立。

引理5 令$0 \lt \alpha \lt 1$,参考文献[10],可以得到:

(1) 离散卷积核$A_{n - k}^{(n) }$是单调的:

$ \begin{array}{*{20}{r}} {A_0^{(n) } \gt A_1^{(n) } \gt \cdots \gt A_k^{(n) } \gt \cdots \gt A_n^{(n) }} \end{array}。$

(2) 离散卷积核$A_{n - k}^{(n) }$是有界的:

$ \begin{gathered} \begin{array}{*{20}{r}} {A_0^{(n) } \leqslant \dfrac{{24}}{{11\tau }}\displaystyle \int \nolimits_{{t_{n - 1}}}^{{t_n}} {\omega _{1 - \alpha }}(\ln {t_n} - \ln s) \frac{{{\text{d}}s}}{s}, 1 \leqslant k \leqslant n} \end{array} \\ A_{n - k}^{(n) } \leqslant \dfrac{4}{{11\tau }}\displaystyle \int \nolimits_{{t_{k - 1}}}^{{t_k}} {\omega _{1 - \alpha }}(\ln {t_n} - \ln s) \frac{{{\text{d}}s}}{s}, 1 \leqslant k \leqslant n \\ \end{gathered} $

式中:${\omega _\beta }(t) : = {{{t^\beta }} \mathord{\left/ {\vphantom {{{t^\beta }} {\Gamma (\beta ) }}} \right. } {\Gamma (\beta ) }}$

(3) 首项$A_0^{(n) }$大于第二项:

$ \begin{array}{*{20}{r}} {\dfrac{{1 - 2\theta }}{{1 - \theta }}A_0^{(n) } - A_1^{(n) } \geqslant 0, n \geqslant 2} \end{array} $

定理1(稳定性估计) 假设$u_{ij}^n$是如下差分格式的解

$\begin{split} &{\mathcal{H}_{{\rm{CH}}}}D_\tau ^au_{ij}^{n - \theta } - {\rm{\Lambda }}u_{ij}^{n - \theta } + \lambda _n^2{(1 - \theta )^2}\delta _x^2\delta _y^2{}_{{\rm{CH}}}D_\tau ^\alpha u_{ij}^{n - \theta } =\\ &\qquad\quad{{\cal Hf}_{ij}^{n - \theta }} ,({x_i},{y_j}) \in \varOmega {\rm{,}}\quad 1 \le n \le N \end{split}$ (17)
$ u_{ij}^0 = \phi ({x_i},{y_j}) {\text{,}} ({x_i},{y_j}) \in \overline \varOmega $ (18)
$ u_{ij}^n = 0, ({x_i},{y_j}) \in \partial \varOmega , 1 \leqslant n \leqslant N $ (19)

那么当$1 \leqslant n \leqslant N$时,有

$ \begin{array}{c} \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \leqslant \\ {\mathop {\max }\limits_{1 \leqslant i \leqslant n} } \left\{ {\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _i^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} + } \right. \\ \end{array} $
$ \left. {{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{i - \theta }}\parallel } \mathord{\left/ {\vphantom {{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{i - \theta }}\parallel } {\mathcal{A}_{i - 1}^{(i) }}}} \right. } {{A}_{i - 1}^{(i) }}}} \right\} $

证明 用${u^{n - \theta }}$ 同时对(17) 式两边作内积,可以得到

$\begin{split} &\qquad\langle {{\mathcal{H}_{{\rm{CH}}}}D_\tau ^\alpha {u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle - \langle {{\rm{\Lambda }}{u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle + \\ &\langle {\lambda _n^2{{(1 - \theta )}^2}\delta _x^2\delta _y^2{}_{{\rm{CH}}}D_\tau ^\alpha {u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle = \langle {\mathcal{H}{f^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle \end{split}$ (20)

根据引理3和引理4可以得到

$ \begin{gathered} \begin{array}{*{20}{r}} {\langle {{{\mathcal{H}}_{{\text{CH}}}}D_\tau ^\alpha {u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle \geqslant \dfrac{1}{2}\displaystyle \sum \limits_{k = 1}^n A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2}) } \end{array} \\ \langle {\delta _x^2\delta _{y{\text{CH}}}^2D_\tau ^\alpha {u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle \geqslant \dfrac{1}{2}\displaystyle \sum \limits_{k = 1}^n A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}) \\ \end{gathered} $
$\left\langle { - {\rm{\Lambda }}{u^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \right\rangle \ge 0$

式(20)最后一项可放缩为

$ \begin{aligned} &\langle {\mathcal{H}{f^{n - \theta }},{u^{n - \theta }}} \rangle = \langle {{\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }},{\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}} \rangle \leqslant \\ &\qquad \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}\parallel \\ \end{aligned} $

因此, 可以得到

$ \begin{array}{*{20}{l}} \begin{gathered} \qquad \frac{1}{2}\displaystyle \sum \limits_{k = 1}^n A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2}) + \frac{1}{2}\lambda _n^2{(1 - \theta ) ^2} \times \\ \displaystyle \sum \limits_{k = 1}^n A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}) \leqslant \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}\parallel \\ \end{gathered} \end{array} $

将上式进行展开和移项后可得

$ \begin{array}{l} \dfrac{1}{2}A_0^{(n) }\left[ {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} - \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - 1}}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2} \times } \right. \\ \left. {\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2} - \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - 1}}{\parallel ^2}} \right] \leqslant \\ \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}\parallel - \\ \dfrac{1}{2} \displaystyle\sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2}) } - \dfrac{1}{2} \lambda _n^2{(1 - \theta ) ^2} \times \\ \displaystyle\sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }(\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}) } \\ \end{array} $

从而可以得到

$\begin{array}{l} \dfrac{1}{2}A_0^{(n) }\left[ {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \right] \leqslant \\ \dfrac{1}{2}A_0^{(n) }\left[ {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - 1}}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - 1}}{\parallel ^2}} \right] + \\ \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel \parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}\parallel - \dfrac{1}{2} \displaystyle\sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {A_{n - k}^{(n) }{\nabla _\tau }\left[ {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + } \right.} \\ \left. {\lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}} \right] \\ \end{array}$

对上式两边同时除以${{A_0^{(n) }} \mathord{\left/ {\vphantom {{A_0^{(n) }} 2}} \right. } 2}$可以得到

$ \begin{split} &\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{(1 - \theta ) ^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2} \leqslant \\ & \displaystyle \sum \limits_{k = 1}^{n - 1} \frac{{A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\left[ {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\left. {\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}} \right]} \right. + \\ &\dfrac{{A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\left[ {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} \right] + \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel }}{{{A}_0^{(n) }}} \times \\ & \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2}}\\[-15pt] \end{split} $ (21)

定义

$ \begin{split} &\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^m}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^m}{\parallel ^2}} =\\ &\mathop {\max }\limits_{1 \leqslant i \leqslant n - 1} \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^i}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^i}{\parallel ^2}} \end{split}$

如果不等式

$ \begin{split} &\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \leqslant \\ &\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^m}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^m}{\parallel ^2}} \end{split}$

成立,那么结论显然成立。

相反,若

$ \begin{split} &\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \geqslant \\ &\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^m}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^m}{\parallel ^2}} \end{split}$

则有

$ \begin{gathered} \begin{array}{*{20}{l}} { \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2}} } \end{array} \leqslant \\ \max \left\{ {\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - 1}}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - 1}}{\parallel ^2}} ,} \right. \\ \left. {\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} } \right\} \leqslant \\ \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \end{gathered} $

式(21) 两边同时除以

$ \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}}$

可以得到

$ \begin{gathered} \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \leqslant \\ \displaystyle\sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {\frac{{A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\frac{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}}}{{\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} }}} + \\ \dfrac{{A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\frac{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}}}{{\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} }} + \\ \end{gathered} $
$ \begin{gathered} \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel }}{{{A}_0^{(n) }}}\sqrt {\frac{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2}}}{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}}}} \leqslant \\ \sum\limits_{k = 1}^{n - 1} {\frac{{A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\frac{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}}}{{\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}} }}} + \\ \end{gathered} $
$ \begin{split} & \frac{{A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\frac{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}}}{{\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} }} + \\ & \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel }}{{{A}_0^{(n) }}}\sqrt {\frac{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2}}}{{\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^{n - \theta }}{\parallel ^2}}}} \end{split} $

因此可以得到

$ \begin{gathered} \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \leqslant \\ \displaystyle \sum \limits_{k = 1}^{n - 1} \frac{{A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}} + \\ \dfrac{{A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} + \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel }}{{A_0^{(n) }}} \\ \end{gathered} $ (22)

现在, 猜想下列不等式成立

$ {\begin{split} &\qquad\qquad \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}} \leqslant \\ &\mathop {\max }\limits_{1 \leqslant i \leqslant k} \left\{ {\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _i^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} + \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{i - \theta }}\parallel }}{{A_{i - 1}^{(i) }}}} \right\} \end{split}}$

并且用数学归纳法去证明它。

$k = 1$时,通过式(22) 可以得到

$ \begin{gathered} \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^1}{\parallel ^2} + \lambda _1^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^1}{\parallel ^2}} \leqslant \\ \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _1^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} + \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{1 - \theta }}\parallel }}{{A_0^{(1) }}} \\ \end{gathered} $

结论显然成立。

假设当$k = 1,2,\cdots,n - 1$时猜想均成立。那么当$k = n$时,由式(22) 可以得到

$ \begin{aligned} & \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^n}{\parallel ^2}} \leqslant \\ & {\displaystyle \sum \limits_{k = 1}^{n - 1} \frac{{A_{n - k - 1}^{(n) } - A_{n - k}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^k}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^k}{\parallel ^2}} } + \\ & \frac{{A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} + \frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{n - \theta }}\parallel }}{{A_n^{(n) }}} \leqslant \\ & \frac{{A_0^{(n) } - A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}}\mathop {{\text{max}}}\limits_{1 \leqslant i \leqslant n - 1} \left\{ \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _i^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} +\right.\\ & \left.\frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{i - \theta }}\parallel }}{{A_{i - 1}^{(i) }}} \right\} + \frac{{A_{n - 1}^{(n) }}}{{A_0^{(n) }}} \mathop {{\text{max}}}\limits_{1 \leqslant i \leqslant n - 1} \\ & \left\{ \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _i^2{{(1 - \theta ) }^2} \parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} +\frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{i - \theta }}\parallel }}{{A_{i - 1}^{(i) }}} \right\} \leqslant \\ & \mathop {{\text{max}}}\limits_{1 \leqslant i \leqslant n - 1} \left\{ \sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{u^0}{\parallel ^2} + \lambda _i^2{{( 1 - \theta ) }^2} \parallel {\delta _x}{\delta _y}{u^0}{\parallel ^2}} +\frac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{f^{i - \theta }}\parallel }}{{A_{i - 1}^{(i) }}} \right\} \end{aligned} $

证毕。

定理 2(收敛性估计) 假设$ u(x,y,t) $是模型(1)~(3)的解,对于差分格式(9)~(11)的解是$\{ u_{ij}^{n - \theta }\mid 0 \leqslant i \leqslant {M_1} - 1,0 \leqslant j \leqslant {M_2} - 1,0 \leqslant n \leqslant N\}$

定义$ {e_{ij}^{n - \theta } = u({x_i},{y_j},{t_{n - \theta }}) - u_{ij}^{n - \theta }} $$0 \leqslant i \leqslant {M_1} - 1$$0 \leqslant j \leqslant {M_2} - 1$$0 \leqslant n \leqslant N$。那么存在正常数$ C $,使得$ \parallel {e^n}\parallel \leqslant C({\tau ^{2\alpha }} + h_1^4 + h_2^4) $$1 \leqslant n \leqslant N$成立。

证明 易得下述误差方程

$\begin{array}{l} {\mathcal{H}_{{\rm{CH}}}}D_2^2e_{ij}^{n - \theta } - {\rm{\Lambda }}e_{ij}^{n - \theta } + \lambda _n^2{(1 - \theta )^2}\delta _x^2\delta _y^2{}_{{\rm{CH}}}D_\tau ^ne_{ij}^{n - \theta } = \\ \left\{ \begin{array}{l}{(R_t^{n - \theta })^ * },\quad ({x_i},{y_j}) \in \varOmega ,\quad 1 \le n \le N \\ {e_{ij}^0 = 0,\quad ({x_i},{y_j}) \in \overline \varOmega }\\ {e_{ij}^n = 0,\quad ({x_i},{y_j}) \in \partial \varOmega ,\quad 1 \le n \le N} \end{array} \right.\end{array}$

通过类似于得到(16) 式的证明,可以得到

$ {\begin{split} &\qquad\qquad\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{e^n}{\parallel ^2} + \lambda _n^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{e^n}{\parallel ^2}} \leqslant \\ &{\mathop {\max }\limits_{1 \leqslant i \leqslant n} \left\{ {\sqrt {\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{e^0}{\parallel ^2} + \lambda _i^2{{(1 - \theta ) }^2}\parallel {\delta _x}{\delta _y}{e^0}{\parallel ^2}} + \dfrac{{2\parallel {\mathcal{A}_x}{\mathcal{A}_y}{{(R_t^{i - \theta }) }^ * }\parallel }}{{A_{i - 1}^{(i) }}}} \right\}} \end{split}}$

由引理3和引理4可以得到$ {\parallel {e^n}\parallel \leqslant C({\tau ^{2\alpha }} + h_1^4 + h_2^4) } $$1 \leqslant n \leqslant N$,其中$ C $是一个正常数。

3 数值实验

本节将给出算例验证上述结论,记$E(M,N) = \mathop {{\text{max}}}\limits_{0 \leqslant k \leqslant N} \parallel {e^k}\parallel $,时间方向和空间方向的收敛阶分别为

$ \begin{gathered} \begin{array}{*{20}{r}} {{\text{Rate}}1 = {{\log }_2}\left( {\dfrac{{E(M,N{\text{/}}2) }}{{E(M,N) }}} \right) } \end{array}\quad \\ {\text{Rate}}2 = {\log _2}\left( {\dfrac{{E(M{\text{/}}2,N) }}{{E(M,N) }}} \right) \\ \end{gathered} $

考虑以下模型

$\begin{array}{l} {}_{{\rm{CH}}}D_{a,t}^\alpha u\left( {x,y,t} \right) - \Delta u\left( {x,y,t} \right) = f\left( {x,y,t} \right),\\ (x,y) \in \varOmega = (0,{\text{π}} ) \times (0,{\text{π}} ),1 < t \le 2\\ u(x,y,1) = 0,(x,y) \in \overline \varOmega \\ u\left( {x,y,t} \right) = 0,\left( {x,y} \right) \in \partial \varOmega ,1 < t \le 2 \end{array}$

式中:$\begin{array}{*{20}{r}} {f(x,y,t) = 2\sin (x) \sin (y) {{(\ln t) }^2} + } \end{array}$$ \dfrac{2}{{\Gamma (3 - \alpha ) }}\sin (x) \sin (y) \times {(\ln t) ^{2 - \alpha }}$,模型的精确解$u(x,y,t) = \sin (x) \sin (y) {(\ln t) ^2}$

表1中列出了当空间网格数分别为${M_1} = 100$${M_2} = 100$时,不同时间步长$\alpha = 0.4,0.6,0.8$下的误差以及收敛阶。不难看出数值收敛阶验证了紧致ADI格式在时间方向的收敛阶为$ 2\alpha $表2列出了固定时间网格数N = 1000,当α = 0.9时不同空间步长下的误差和收敛结果,该算例验证了空间收敛精度为4阶。

表 1 时间方向上的数值收敛阶1) Table 1 Numerical convergence orders in temporal direction
表 2 空间方向上的数值收敛阶1) Table 2 Numerical convergence orders in spatial direction
4 结论

本文研究了二维 Caputo-Hadamard时间分数阶微分方程的有限差分方法。在时间方向上用$ {L_{\ln ,2 - {1_\sigma }}} $公式进行离散达到$2\alpha $阶精度;空间方向上用二阶中心差商公式进行离散,再采用紧算子使得空间达到4阶精度。此外,为了建立紧致ADI差分格式,在原模型的两边加入满足条件的小量项。根据离散系数的性质,利用数学归纳法和能量法得到差分格式的稳定性和收敛性。最后,进行数值实验来验证理论结果。

参考文献
[1]
KILBAS A, SRIVASTAVA H M, TRUJILLO J J. Theory and applications of fractional differential equations[J]. North-Holland Mathematics Studies, 2006, 204: 1-523.
[2]
HILFER R. Applications of fractional calculus in physics[M]. London: World Scientific, 2000.
[3]
UCHAIKIN V V. Fractional derivatives for physicists and engineers[M]. Heidelberg: Springer, 2013.
[4]
PUROHIT S D. Solutions of fractional partial differential equations of quantum mechanics[J]. Advances in Applied Mathematics and Mechanics, 2013, 5(5): 13.
[5]
LI C P, LI Z Q, WANG Z. Mathematical analysis and the local discontinuous Galerkin method for Caputo-Hadamard fractional partial differential equation[J]. Journal of Scientific Computing, 2020, 85(2): 41-68. DOI: 10.1007/s10915-020-01353-3.
[6]
LI C P, LI Z Q. Stability and logarithmic decay of the solution to Hadamard-type fractional differential equation[J]. Journal of Nonlinear Science, 2021, 31(2): 31-91. DOI: 10.1007/s00332-021-09691-8.
[7]
OU C X, CEN D K, VONG S W, et al. Mathematical analysis and numerical methods for Caputo-Hadamard fractional diffusion-wave equations[J]. Applied Numerical Mathematics, 2022, 177: 34-57. DOI: 10.1016/j.apnum.2022.02.017.
[8]
WANG Z B, OU C X, VONG S W. A second-order scheme with nonuniform time grids for Caputo-Hadamard fractional sub-diffusion equations[J]. Journal of Computational and Applied Mathematics, 2022, 414: 114448. DOI: 10.1016/j.cam.2022.114448.
[9]
LIAO H L, SUN Z Z. Maximum error estimates of ADI and compact ADI methods for solving parabolic equations[J]. Numerical Methods Partial Differential Equation, 2010, 26: 37-60. DOI: 10.1002/num.20414.
[10]
WANG Z B, VONG S W. A high-order ADI scheme for the two-dimensional time fractional diffusion-wave equation[J]. International Journal Computer Mathematics, 2015, 92(5): 970-979. DOI: 10.1080/00207160.2014.915960.
[11]
彭家, 黎丽梅, 肖华, 等. 二维粘弹性棒和板问题ADI有限差分法[J]. 湖南理工学院学报:自然科学版, 2022, 35(1): 4-9.
PENG J, LI L M, XIAO H, et al. ADI finite difference method for two dimensional viscoelastic rod and plate problems[J]. Hunan Institute of Science and Technology:Natural Sciences, 2022, 35(1): 4-9.
[12]
WANG Z B, CEN D K, MO Y. Sharp error estimate of a compact L1-ADI scheme for the two-dimensional time-fractional integro-differential equation with singular kernels[J]. Applied Numerical Mathematics, 2021, 159: 190-203. DOI: 10.1016/j.apnum.2020.09.006.
[13]
朱晨怡, 王廷春. 二维复值Ginzburg-Landau方程的一个高阶紧致ADI差分格式[J]. 南京航空航天大学学报, 2019(3): 341-349.
ZHU C Y, WANG T C. High-order compact alternating direction implicit scheme for complex Ginzburg-Landau equations in two dimensions[J]. Nanjing University of Aeronautics & Astronautics, 2019(3): 341-349.
[14]
FAN E Y, LI C P, LI Z Q. Numerical approaches to Caputo-Hadamard fractional derivatives with applications to long-term integration of fractional differential systems[J]. Communications in Nonlinear Science and Numerical Simulation, 2022, 106: 106096. DOI: 10.1016/j.cnsns.2021.106096.
[15]
GAO G H, SUN Z Z. A compact finite difference scheme for the fractional sub-diffusion equations[J]. Journal of Computational Physics, 2011, 230(3): 586-595. DOI: 10.1016/j.jcp.2010.10.007.